Is asbest gevaarlijker dan roken?

Twee verschillende soorten kankerrisico's

Zowel asbest als roken zijn kankerverwekkend, maar ze werken op fundamenteel verschillende manieren. Roken is een bewuste keuze waarbij je schadelijke stoffen via de longen inadeemt. De gezondheidsrisico's zijn veelvuldig: longkanker, COPD (chronische obstructieve longziekte), hart- en vaatziekten, en nog meer. Rokers nemen dit risico vrijwillig op zich.

Asbestblootstelling is daarentegen meestal onbewust en onvrijwillig. Dit gebeurt vaak doordat iemand asbest inademt op het werk, in een beschadigde woning, of bij renovaties waar asbesthoudende materialen niet correct worden verwijderd. Dit maakt asbestblootstelling in veel opzichten gevaarlijker: je kunt jezelf niet gemakkelijk beschermen zonder het ervan af te weten.

Unieke asbest-gerelateerde ziekten

Het belangrijkste verschil is dat asbest een ziekte kan veroorzaken die roken niet kan doen: mesothelioom. Dit is een zeldzame, agressieve kanker van het vlies rond de longen of buik. Mesothelioom treedt uitsluitend op door asbestblootstelling. Er is geen ander bekende oorzaak. Daarnaast kan asbest ook asbestose (vernauwing van longweefsel) en longkanker veroorzaken.

De latentietijd is bijzonder lang: tussen 15 en 60 jaar nadat iemand asbest heeft ingeademd kunnen ziekten zich manifesteren. Dit maakt opsporing en voorkoming lastig. Veel mensen die vandaag kanker krijgen door asbestblootstelling waren decennia geleden blootgesteld, bijvoorbeeld toen ze als kind in een huis met asbest leefden.

De dodelijke combinatie: asbest EN roken

Waar het echt gevaarlijk wordt, is wanneer iemand zowel asbest inadeemt als rookt. De combinatie vergroot het risico op longkanker exponentieel. Onderzoeken tonen aan dat het risico 50 tot 90 keer hoger is voor rokers met asbestblootstelling dan voor mensen zonder beide blootstellingen. Dit is een synergie-effect: de twee schadelijke stoffen versterken elkaar's werking.

Een roker zonder asbestblootstelling heeft een significant verhoogd risico op longkanker. Maar een roker met asbestblootstelling loopt risico op twee fronten tegelijk. Dit was lange tijd een reden voor sommige industrieën om de gevaren van asbest te minimaliseren, vooral als hun werknemers ook rookten. Maar deze redenering is onjuist en gevaarlijk.

Asbest in België: nog steeds een probleem

In België is asbest al lang verboden. Productie van asbest is sinds 1998 niet meer toegestaan, en sinds 2001 mag asbest ook niet meer gebruikt worden. Toch sterven in ons land nog altijd ongeveer 800 mensen jaarlijks aan asbestgerelateerde ziekten. Deze mensen werden blootgesteld in de decennia dat asbest nog legaal werd gebruikt.

Veel woningen in België, vooral gebouwen uit de jaren 1950-1990, bevatten nog steeds asbestproducten. Zolang deze materialen in goede staat verkeren en niet beschadigd zijn, vormen zij geen direct risico. Maar bij renovaties, sloopwerk, of natuurlijke verwering kunnen vezels vrijkomen, wat het risico opeens verhoogt.

Zelf asbest niet aanraken

Als eigenaar van een pand met potentieel asbest, is voorzichtigheid geboden. Probeer het nooit zelf te verwijderen, en verstoor het materiaal niet. Beschadigde asbestplaten, asbest-isolatie, of verweerd asbestcement moeten altijd door erkende verwijderaars worden behandeld. Dit voorkomt blootstelling voor jezelf en je familie.

Wil je zeker weten wat in je huis zit? Een asbestattest van een erkend deskundige biedt zekerheid. Daarna kun je samen met professionals bepalen wat de best veilige aanpak is.